IJsland: Beyond the golden circle

“If you step in a geyser hole, they name it after you. But big chance you lose your leg.” Terwijl mijn eitje in het grondwater ligt te koken, legt onze gids uit hoe hij aan de brandwonden op zijn been kwam. We zijn met de mountainbike op pad bij Hveragerði en hebben haltgehouden aan een warme bron. De bodem neemt het werk over. Er wordt hier ook brood (hverabrauð) in de grond gebakken, wat het begrip warme bakker toch een andere betekenis geeft. Ik wist dat IJsland vulkanisch was. Dat er onderweg een tussendoortje uit te halen viel, is een aangename toevoeging aan de aardrijkskundeles. Extra tip: stop een lange boomstronk in een geysergat, haal hem er na een uurtje uit en je hebt een soort “chauffage”.

Het bronnengebied waar we naartoe fietsen ontstond na een aardbeving in 2008. De streek was al veel langer geothermisch actief, maar die schok veranderde de boel en liet nieuwe bronnen ontstaan. Opletten waar je je voeten zet dus: soms zit er maar een dun laagje mos tussen het kokende water en je naam in de analen. Die continue vulkanische activiteit zorgt er trouwens voor dat IJsland als jongste land maar blijft groeien. Zelfs ik ben ouder dan sommige stukken IJsland. Je fietst erlangs en ziet de aarde gewoon verder werken. Voor de single trackers, je vindt behoorlijk uitdagende parcours op het eiland.

De befaamde Golden Circle moet op dat moment nog komen. Die beroemde lus vanuit Reykjavík, met Gullfoss, het geisergebied rond Geysir en het historische Þingvellir, staat bij ons pas tegen het einde op het programma. Op dag negen beginnen we eraan. Eerst trekken we met Beyond Borders door het binnenland, langs de zuidkust en helemaal naar het noorden. Elf dagen hebben we, met huurwagens en een groep mensen die ik bij vertrek nog niet ken.

Ik verwachtte veel indrukwekkende natuur. Hoe verschillend die er binnen één reis kon uitzien, had ik minder goed ingeschat. Op één dag IJsland krijg je ook meteen alle seizoenen voorgeschoteld. Buiten de Golden Circle krijgen we vooral tijd om er zelf doorheen te wandelen en te fietsen, en er af en toe middenin te blijven slapen, weg van alle drukte. Dat vulkaaneitje (jarðhitaegg) blijkt nog maar het begin.

Alle seizoenen in de highlands

We trekken al vroeg in de reis naar Landmannalaugar. Daarvoor mogen de huurwagens hun vierwielaandrijving verantwoorden op de onverharde wegen van het binnenland. Zonder mag je trouwens het binnenland niet in. Bereid je maar voor op een IJslandse massage, de wegen zien duidelijk af van de harde winters. Buiten wordt de bebouwing schaarser. Donkere lavavelden maken plaats voor hellingen met zoveel kleur dat je bijna automatisch medelijden krijgt met je Dalton-vrienden.

Landmannalaugar heeft bergen in roestbruin en okergeel, met grijzige flanken en felgroene stukken ertussen. Veel van die kleuren hangen samen met het vulkanische gesteente, waaronder ryoliet, en de mineralen in de bodem. Op de ene plek ligt ruw, donker gesteente, verderop lopen zachte kleurlijnen door de berg. Je kunt hier een behoorlijke tijd wandelen zonder op die kleuren uitgekeken te raken. Hou wel rekening met een paar stevige klimmetjes.

Na het wandelen wacht de natuurlijke warmwaterpoel. Zeer verdedigbare indeling van een dag: eerst je benen gebruiken en ze daarna au bain-marie in warm water steken. Rondom liggen de bergen waar je net doorheen liep te shinen. De warmte komt trouwens uit dezelfde bodem die het landschap zo vreemd heeft gemaakt. Let wel op in welk badje je plonst, sommige zijn meer dan 100 graden.

Later op de reis keren we via Mývatn en Akureyri terug naar de IJslandse highlands. Bij Kerlingarfjöll lopen de warme kleuren door, maar krijgt het landschap weer een andere vorm. In de geothermische valleien komt stoom tussen de hellingen omhoog. Op de hogere flanken kan zelfs in juli nog sneeuw liggen. De combinatie van die sneeuw met dampende grond maakt dit toch één van de meest spectaculaire hikes die ik ooit deed.

Zomer betekent hier dat je warme kleren en regenkledij meeneemt, ook wanneer de dag vriendelijk begint. Zon kan plaatsmaken voor wind en een regenbui, waarna er opnieuw licht over de bergen schuift. Vier seizoenen op één dag zijn vooral lastig voor je kledingkeuze. Voor de foto’s is die wispelturigheid dan weer uitstekend: dezelfde helling kan er een halfuur later compleet anders uitzien.

Voor deze reis is de zomer wel degelijk van belang. Veel hooglandwegen zijn een groot deel van het jaar gesloten of alleen met speciaal uitgeruste voertuigen bereikbaar. Je kunt dit programma dus niet zomaar naar februari verplaatsen omdat de vluchten dan toevallig goedkoper zijn. In juli krijgen we toegang tot een deel van IJsland dat op een korte reis vanuit Reykjavík makkelijk buiten beeld blijft.

Er kan altijd nog een waterval bij

Langs de zuidkust volgen de watervallen elkaar zo vlot op dat je op den duur aan watervalinflatie begint te lijden. Thuis zou één exemplaar voldoende zijn voor een hele uitstap, met wandelbordjes en een pannenkoekenhuis in de buurt. Hier staat er even verder alweer één. Seljalandsfoss laat het water voor een rotswand naar beneden vallen, zodat je erachter kunt wandelen. Skógafoss pakt het breder aan en stort als een stevige muur naar beneden. Gljúfrabúi zit dan weer grotendeels verstopt tussen de rotsen. Ook Kvernufoss staat op onze route, in een kloof vlak bij Skógar. De ene keer sta je naar het geweld te kijken, de andere keer merk je vooral hoe het geluid tussen de rotswanden blijft hangen.

En ja, ook buiten de Golden Circle kom je andere reizigers tegen. De bekende watervallen langs de zuidkust zijn al lang ontdekt. Toch zitten er onderweg ook van die momenten tussen waarop we een waterval voor ons alleen hebben. Voor onze groep dan toch. Het water blijft even hard vallen, maar je kunt rustig blijven staan zonder voortdurend te denken aan de mensen die achter je ook hun foto willen maken. Maakt het de extra kilometers waard.

In het noorden krijgt het water bovendien geschiedenis mee. Goðafoss wordt verbonden met de bekering van IJsland tot het christendom rond het jaar 1000. Volgens de overlevering gooide wetspreker Þorgeir er zijn beelden van de oude Noorse goden in nadat hij een beslissende rol had gespeeld bij de keuze voor het christendom. Vandaar de naam, de waterval van de goden. Het verhaal over de beelden is een legende. De onrust over welke god er voortaan aanbeden moest worden, was wel degelijk echt.

IJs met een zwart randje

Bij de gletsjers verandert het kleurenpalet opnieuw. Vanuit de verte zie je vooral een grote massa ijs. Zodra we met stijgijzers op pad gaan, wordt het oppervlak veel ingewikkelder. Er zitten donkere banen in, met gruis en vulkanisch materiaal. Tussen die grijze en zwarte stukken verschijnt dan weer blauw ijs. Wie durft, kan even in een soort spelonk klauteren om het diepere ijs te bewonderen. Gek trouwens hoe monochroom de wereld hier plots geworden is. Zwart, grijs en wit. Je eerste horrorverhaal is zo geschreven.

Aan de zuidoostkust volgen de gletsjerlagunes, met Fjallsárlón en het bekende ijslandschap rond Jökulsárlón. Afgebroken ijs drijft er in het water. Vanuit Jökulsárlón bereikt een deel daarvan de zee, waarna stukken weer aanspoelen op het zwarte strand van Diamond Beach. De doorzichtige en blauwe brokken steken er zo fel af tegen het zand dat de naam weinig uitleg nodig heeft. Het is verleidelijk om alleen te kijken naar hoe mooi dat is, terwijl de lagunes ook tonen hoe sterk het gletsjerlandschap verandert doordat het ijs zich terugtrekt.

Op de kliffen bij Vík trekken de papegaaiduikers zich weinig aan van al dat geologisch vertoon. Met hun oranje snavel en enigszins bezorgde gezichtsuitdrukking hebben ze weinig nodig om de aandacht over te nemen. Een hele kust vol dramatische rotsen en uiteindelijk sta ik weer naar een vogel te staren.

Van het binnenland naar de walvissen

Onderweg slapen we in hostels en guesthouses. De kamers delen we met mensen uit de groep. Soms krijgen we een stapelbed, soms een gewoon bed. Tussen onze eerste twee nachten in Selfoss en de laatste twee in Reykjavík wisselen we elke dag van adres. Oordoppen en een slaapmasker stonden verstandig genoeg op de paklijst, want de zon gaat amper onder in de IJslandse zomer. Ik maakte de zomernacht al mee in Finland en Noorwegen, maar het blijft toch een absurd iets. Bye bye innerlijke klok.

Je doet wel wat kilometers achter het stuur. Na enkele dagen was ook een geurboompje bijzonder welkom. Maar die uren in de wagen zijn natuurlijk ideaal om je medereizigers diepste geheimen en soms obscure muzieksmaken te leren kennen.

Hveravellir springt eruit. Op dag acht wandelen we er en blijven we ook slapen, midden in de highlands. Het geothermische gebied ligt langs de Kjölurroute, tussen de gletsjers Langjökull en Hofsjökull. Er zijn dampende bronnen en wandelpaden, met daarbuiten dat uitgestrekte binnenland. Je bent een heel eind verwijderd van het idee dat je na elk bezoek weer naar dezelfde hotelkamer in Reykjavík terug moet.

In het noorden trekken we het water op om walvissen te spotten. Na al die watervallen die zich gewillig laten fotograferen, vraagt dit wat meer geduld. Je speurt naar een donkere rug of het wolkje nevel van een uitademing. Een walvis moet tenslotte ook af en toe bovenkomen voor lucht. Zelfs dan zie je doorgaans maar een fractie van het dier. De rest van dat enorme lijf beweegt ergens onder het oppervlak, buiten beeld. Dat maakt het zoeken zo spannend: weten dat daar iets rondzwemt dat een stuk groter is dan jij, maar niet weten waar het opnieuw zal verschijnen. Probeer daar maar eens je camera op te richten.

De Golden Circle mocht wachten

Op dag negen bereiken we Gullfoss en het geisergebied bij Geysir. Uiteraard zijn ze de moeite. Gullfoss stort zich met veel overtuiging de kloof in en bij Strokkur, de actieve buur van Geysir, blijft het plezierig om te wachten tot het water omhoogschiet. Dat er meer mensen staan te wachten, maakt het verschijnsel op zich geen fractie minder vreemd. De aarde doet dit allemaal zonder dat iemand achter de schermen op een knop drukt.

Op de tiende dag staat Þingvellir op het programma, met snorkelen als alternatief. Hier kwam vanaf 930 het Alþingi samen, een vergadering waar wetten werden vastgesteld en geschillen beslecht. Wie IJsland alleen bekijkt als een verzameling bijzondere landschappen, mist dus ook een stuk van het land. Op deze plek werd al meer dan duizend jaar geleden nagedacht over hoe mensen met elkaar moesten samenleven.

Ik ben blij dat we de Golden Circle tot het einde bewaard hebben. We hebben dan al een gletsjer onder onze voeten gehad, in het binnenland geslapen en bergen gezien waarvan de kleuren moeilijk uit te leggen zijn zonder foto’s te tonen. De beroemde stops verdienen glorie maar worden helaas wel echt overspoeld. De aangelegde paadjes, de restaurants en gift shops, de zwalpende massa felgekleurde poncho’s en de borden vol regels nemen toch heel wat van de magie weg.

We sluiten de reis af in het gezellige Reykjavik. Na dagen tussen lavavelden en watervallen is het even wennen aan verkeerslichten en mensen die geen botienen dragen. De hoofdstad laat zich makkelijk te voet verkennen, langs kleurrijke huizen en koffiebars, met de Hallgrímskirkja als herkenningspunt boven de daken. Voor een laatste portie IJslandse eigenaardigheid is er het penismuseum, officieel het Icelandic Phallological Museum. Daar vind je honderden exemplaren van verschillende zoogdiersoorten, met uitleg over anatomie en aandacht voor kunst en IJslandse folklore. Je kunt er dus gerust binnenstappen voor de wetenschap. Dat het museumcafé ook peniswafels serveert, maakt die uitleg achteraf misschien iets minder overtuigend.

Met Beyond Borders naar IJsland

Ik maakte deze elfdaagse rondreis met Beyond Borders. We trokken met 4×4-huurwagens door IJsland en verdeelden het rijden onder de deelnemers. Een reisbegeleider hield de planning en de praktische organisatie mee in het oog. Voor mij zat de meerwaarde vooral in de opbouw van de route. De grote klassiekers kregen hun plaats, terwijl er ook tijd was om het binnenland in te trekken en er te overnachten. Onderweg wisselden we het rijden af met wandelingen en activiteiten zoals de mountainbiketocht en de gletsjerwandeling.

Je kan dit gerust solo of als koppel doen, maar reken dan wel op een stevige meerprijs en toch behoorlijk wat geregel qua vergunningen en zo. Daarnaast is het gewoon veiliger rijden en hiken in een groep. IJsland is zeker niet voor doetjes, dus eens goed samen kunnen zagen doet ook wel deugd. Het is een actieve vakantie, ga gerust uit van basis comfort en zorg voor degelijk materiaal.

Het actuele IJslandaanbod, de reisprogramma’s en de vertrekdata vind je op de IJslandpagina van Beyond Borders. Daar kun je ook reserveren en de praktische informatie voor jouw gekozen reis bekijken. Wie mijn reisplan even wil zien, kan hier terecht. IJsland route

Foto’s